Odrzucenie spadku: termin, który trzeba policzyć co do dnia

To informacja ogólna, nie porada prawna. Przy dużym długu lub sporze w rodzinie zapytaj radcę prawnego albo adwokata.

Spis treści: Ile masz czasu · Dalsi spadkobiercy · Gdy nic nie zrobisz · Po terminie · Jak odrzucić · Nieskuteczne odrzucenie · Dzieci · Odrzucić czy sprzedać · Po odrzuceniu · FAQ

Ile masz czasu na odrzucenie spadku?

Sześć miesięcy od dnia, w którym dowiedziałeś się o tytule swojego powołania. Kodeks nie liczy tego od śmierci spadkodawcy. Przykład: ojciec zmarł w styczniu, a Ty o jego śmierci i o tym, że dziedziczysz, dowiedziałeś się w marcu. Sześć miesięcy zaczyna się w marcu.

Na forum prawnym (wątek z 2011 roku) kobieta, która nie mieszkała z matką, pytała o zaległy czynsz za mieszkanie komunalne. Jedna z odpowiedzi mówiła tylko, że jest „pół roku”, bez wskazania od kiedy. Wielu czytelników liczy to od śmierci, a to błąd. Jeśli o powołaniu nie wiesz, termin nie biegnie. Jeśli wiesz, a nie sprawdziłeś, co zostało po zmarłym, biegnie i tak.

Termin w miesiącach kończy się z upływem dnia, który datą odpowiada dniowi dowiedzenia się. Dowiedziałeś się 20 kwietnia, ostatni dzień to 20 października. Jeśli ten dzień wypada w sobotę lub niedzielę, kończy się następnego dnia roboczego.

Od 2023 roku zachowuje go także złożony w sądzie wniosek o odebranie oświadczenia (art. 1015 § 1¹). Nawet gdy do końca terminu zostały dwa dni, a sąd nie wyznaczy posiedzenia, wniosek ratuje termin. Oświadczenie sąd odbierze później. Przy notariuszu termin zachowuje dopiero samo złożone oświadczenie, więc umów wizytę z zapasem. Opłata od wniosku to 100 zł (szczegóły w sekcji o kosztach).

Od kiedy liczy się termin dalszych spadkobierców?

Od dnia, w którym dowiedziałeś się, że spadek odrzucił ten, kto stał przed Tobą w kolejce.

Odrzucający jest traktowany tak, jakby nie dożył otwarcia spadku (art. 1020), więc jego miejsce zajmują następni. Dla nich tytuł powołania powstaje dopiero z tym odrzuceniem, a termin z art. 1015 § 1 biegnie od dowiedzenia się o nim.

Przykład: dziadek zmarł 10 stycznia 2026 roku. Jego syn, jako pierwszy w kolejce, odrzucił spadek 15 marca 2026 roku, ale Tobie, swojemu dziecku, powiedział o tym dopiero 20 kwietnia. Twój termin kończy się 20 października 2026 roku. Gdybyś dowiedział się 15 marca, miałbyś czas do 15 września. Daty są wymyślone na potrzeby przykładu, reguła pochodzi z art. 1015 § 1.

Kolejność ustawowa wygląda tak: najpierw dzieci i małżonek, potem rodzice i rodzeństwo, dalej dziadkowie. Gdy odrzuca dziecko zmarłego, spadek przechodzi na jego dzieci, a gdy nie ma kogo powołać, na gminę albo Skarb Państwa. Gmina ani Skarb Państwa nie mogą spadku odrzucić (art. 1023 § 1) i dziedziczą z dobrodziejstwem inwentarza. Gdy rodzina nie może się dogadać, zobacz spadkobierca nie chce sprzedać. Kto dziedziczy, gdy żyje drugi z rodziców, wyjaśnia tekst Spadek po ojcu, gdy żyje matka.

Odrzucić możesz tylko cały spadek. Częściowo przyjąć, a częściowo odrzucić się nie da (art. 1014 § 3), poza wyjątkiem z art. 1022: dziedzicząc zarówno z testamentu, jak i z ustawy, możesz odrzucić jako spadkobierca testamentowy, a przyjąć jako ustawowy.

Co się dzieje, gdy w ciągu 6 miesięcy nic nie zrobisz?

Przyjmujesz spadek z dobrodziejstwem inwentarza z mocy prawa (art. 1015 § 2). Tak jest w spadkach otwartych od 18 października 2015 roku.

Wcześniej brak oświadczenia oznaczał przyjęcie proste, czyli odpowiedzialność całym majątkiem. Stare poradniki nadal opisują tamten stan. Jeśli czytasz, że „po sześciu miesiącach przejmujesz wszystkie długi”, sprawdź datę publikacji. Przy śmierci w 2026 roku to nieprawda.

Odpowiadasz za długi spadkowe tylko do wartości stanu czynnego spadku, ustalonej w wykazie inwentarza albo spisie inwentarza (art. 1031 § 2). Przykład: dom wart 400 000 zł z długiem 700 000 zł. Nie dopłacasz 300 000 zł z własnych oszczędności. Ograniczenie odpada, jeśli podstępnie pominiesz coś w wykazie albo wpiszesz nieistniejące długi.

Dobrodziejstwo inwentarza chroni Twój majątek, ale nie zwalnia z obowiązków. Wierzyciele mogą się do Ciebie zgłaszać, a Ty musisz spłacać długi zgodnie z wykazem lub spisem (art. 1031³). Wykaz inwentarza możesz złożyć w sądzie albo przed notariuszem (art. 1031¹ § 1). Jest dobrowolny, ale przy długach warto go złożyć: ustala wartość, do której odpowiadasz. Wpisujesz do niego składniki spadku oraz długi według stanu z chwili otwarcia spadku (art. 1031¹ § 3).

Czy można odrzucić spadek po terminie?

Można, ale tylko w jednym wyjątku i tylko przez sąd. Art. 1019 § 2 pozwala spadkobiercy, który pod wpływem błędu lub groźby nie złożył żadnego oświadczenia w terminie, uchylić się od skutków niezłożenia go. Musisz jednocześnie oświadczyć, czy spadek przyjmujesz, czy odrzucasz, a sąd musi to zatwierdzić (art. 1019 § 1 pkt 2 i § 3). Na wniosek masz rok od wykrycia błędu (art. 88 § 2 w zw. z art. 1019 § 1 pkt 3).

W sprawie, którą rozstrzygał Sąd Najwyższy w postanowieniu z 7 kwietnia 2016 r. (III CSK 210/15, SAOS), syn dowiedział się o śmierci ojca tego samego dnia i widywał rodziców raz w miesiącu. Rodzice od 2002 roku nie płacili za mieszkanie komunalne, zaległości na dzień śmierci wynosiły 132 506,98 zł. Syn nie sprawdził spadku ani nie zasięgnął porady. Gmina chciała stwierdzenia nabycia spadku, a on dopiero w toku sprawy chciał przyjąć go z dobrodziejstwem inwentarza. Sąd Najwyższy uchylił postanowienie sądu okręgowego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, bo sąd okręgowy nie zbadał wnikliwie zarzutu, że syn nie wiedział o obowiązku złożenia oświadczenia i o skutkach jego braku. Nie znaczy to, że wygrał. Znaczy, że „nie wiedziałem” musi być rzetelnie zbadane, a nie z góry odrzucone. Spadek otwarto przed 18 października 2015 roku, więc dziś skutek byłby łagodniejszy, ale ocena błędu jest ta sama.

Druga sprawa: kobieta dowiedziała się o śmierci męża w listopadzie 2009 roku, a o jego długach podatkowych z pisma ze stycznia 2011 roku. W kwietniu 2011 złożyła pismo o odrzuceniu spadku, a w lutym 2012 wniosek o uchylenie się od skutków niezłożenia oświadczenia w terminie. W postanowieniu z 9 lipca 2015 r. (I CSK 683/14, SAOS) Sąd Najwyższy uznał, że sądy źle odczytały jej pismo z kwietnia 2011: trzeba było zbadać, czy nie było ono zarazem oświadczeniem o uchyleniu się od skutków. Obie sprawy dotyczyły stanu prawnego sprzed 2015 roku, ale zasady oceny błędu są dziś te same.

Przy art. 1019 § 2 nie pisz wniosku według wzoru z internetu. Liczy się uzasadnienie błędu, więc zapłać za godzinę rozmowy z prawnikiem, zanim złożysz cokolwiek.

Kiedy odrzucenie spadku jest nieskuteczne?

Cztery najczęstsze powody:

1. Oświadczenie złożone po terminie (art. 1015 § 1; wyjątek tylko z art. 1019 § 2).
2. Oświadczenie z warunkiem albo zastrzeżeniem terminu (art. 1018 § 1).
3. Odrzucenie po złożeniu oświadczenia o przyjęciu spadku (oświadczenia nie odwołasz, art. 1018 § 2).
4. Odrzucenie, które sąd uzna za bezskuteczne wobec Twoich wierzycieli (art. 1024, omówione niżej).

Terminu z art. 1015 nie przywraca się jak terminu procesowego. Jedyna droga to art. 1019 § 2.

Jak odrzucić spadek i ile to kosztuje?

Oświadczenie składasz przed sądem rejonowym (sądem spadku) albo przed notariuszem. Można je złożyć ustnie albo na piśmie z podpisem urzędowo poświadczonym (art. 1018 § 3). Pełnomocnik potrzebuje pełnomocnictwa z urzędowo poświadczonym podpisem.

Oświadczenia nie można odwołać (art. 1018 § 2), więc po złożeniu nie zmienisz zdania. Warunek lub termin w oświadczeniu unieważnia je (art. 1018 § 1): „Odrzucam, jeśli brat przyjmie” nie zadziała. Złożone oświadczenie o przyjęciu spadku wyklucza późniejsze odrzucenie.

Koszt w sądzie to 100 zł opłaty od wniosku o odebranie oświadczenia. Notariusz pobiera wynagrodzenie według taksy; kwotę poda kancelaria, zapytaj o nią przy umawianiu terminu.

Dzieci i zmiany od 2023 roku

Za małoletnie dziecko oświadczenie składają rodzice, ale zwykle potrzebują zgody sądu opiekuńczego, bo odrzucenie spadku przekracza zakres zwykłego zarządu (art. 101 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Od 2023 roku jest wyjątek: gdy dziecko dziedziczy dlatego, że rodzic wcześniej odrzucił spadek, zgoda sądu nie jest potrzebna. Warunek: rodzic składa oświadczenie za dziecko za zgodą drugiego rodzica (albo robią to razem), a spadek odrzucają też inni zstępni tych rodziców, na przykład rodzeństwo dziecka (art. 101 § 4 KRO). Gdy rodzice się nie zgadzają, wraca reguła z § 3.

Gdy zgoda sądu jest potrzebna, termin na złożenie oświadczenia zostaje zawieszony na czas postępowania w tej sprawie (art. 1015 § 1²). To ważne, bo wcześniej rodzice tracili termin, czekając na sąd.

W sprawie IV CSK 304/14 (postanowienie SN z 25 lutego 2015 r., SAOS) dziadek zmarł w 2002 roku, a wnuk, wtedy małoletni, był powołany do spadku. Nikt nie złożył w sądzie rodzinnym wniosku o zgodę na odrzucenie. Dziewięć lat później, już jako dorosły, wnuk próbował uchylić się od skutków niezłożenia oświadczenia. Sądy odmówiły, Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną: nieznajomość spadku, która wynikała z braku staranności rodziców, nie jest „błędem” w rozumieniu art. 1019 § 2. Za dziecko termin biegnie, a zaniechanie rodzica idzie na jego konto.

Odrzucić spadek czy przyjąć z dobrodziejstwem inwentarza i sprzedać?

Wybór zależy od jednej liczby: wartości nieruchomości minus długi zmarłego, w tym hipoteka.

Długi sprawdzisz w księdze wieczystej (dział IV: hipoteki), u zarządcy lub spółdzielni (zaległości czynszowe), w pismach od komornika i w rejestrach dłużników [DO WERYFIKACJI: które rejestry dostępne dla spadkobiercy]. Przy braku pewności ochronę daje Ci nawet bierność, ale wierzyciele i tak mogą żądać zapłaty z majątku spadkowego.

Przykład: po rodzicu odziedziczyłeś mieszkanie w Łodzi, 45 m². Średnia cena ofertowa mieszkań z rynku wtórnego w Łodzi wynosi 8 766 zł/m² (tabelaofert.pl, stan na październik 2026). To ceny ofertowe, rzeczywiste ceny transakcyjne są zwykle niższe. Wartość: 45 × 8 766 = 394 470 zł. Kwoty długów poniżej to założenia do przykładu, nie dane rynkowe.

Wyliczenia: 394 470 × 0,70 = 276 129; × 0,85 = 335 299,5, zaokrąglone do 335 300. Dług 300 000 zł to 76% wartości, więc skup pokrywa go dopiero od ok. 76% ceny rynkowej. Widełki 70–85% to nasze warunki zakupu.

Dlaczego brakuje? Odpowiadasz do wartości mieszkania ustalonej w wykazie inwentarza, a nie do ceny, za którą je sprzedałeś. Jeśli sprzedasz taniej, wierzyciele mogą żądać różnicy do tej wartości z Twoich środków. Wynika to z brzmienia art. 1031 § 2, ale nie znalazłem utrwalonej wykładni, więc potwierdź to z prawnikiem. Policz to z prawnikiem przed aktem.

Co z tego wynika? W wariancie B odrzucenie jest mądrzejsze: nie sprzedajesz nic, nie musisz składać wykazu inwentarza i nie pilnujesz wierzycieli. W wariancie A najbardziej opłaca się sprzedaż rynkowa, ale trwa. Skup ma sens, gdy liczy się czas (licytacja komornicza, rosnące odsetki, czynsz za pusty lokal), a dług jest wyraźnie poniżej widełek, na przykład poniżej 70% wartości. Gdy dług jest bliski wartości mieszkania, skup nie zostawi Ci nadwyżki, więc najpierw policz. W wariancie B nie sprzedawaj skupowi.

Rachunek nie uwzględnia kosztów sprzedaży ani ewentualnego podatku dochodowego, jeśli sprzedaż nastąpi przed upływem 5 lat od nabycia przez zmarłego: sprzedaż mieszkania ze spadku przed upływem 5 lat.

Jeśli decydujesz się na sprzedaż, najpierw musisz mieć dokument potwierdzający, że jesteś spadkobiercą: prawomocne postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia. Od niego liczymy nasze 2 dni na wycenę i od 4 dni do podpisania aktu. Szczegóły przy komorniku opisuje tekst Mam komornika i dostałem spadek, a ofertę dla zadłużonych nieruchomości znajdziesz na stronie skup zadłużonych nieruchomości. Gdy mieszkanie jest spółdzielcze z zaległościami, zobacz jak sprzedać zadłużone mieszkanie spółdzielcze.

Jeśli po śmierci zarządzałeś spadkiem (płaciłeś rachunki, remontowałeś), a potem go odrzucisz, rozliczasz się z następcami jak prowadzący cudze sprawy bez zlecenia (art. 1021). Zachowuj faktury. Nie sprzedawaj niczego ze spadku, jeśli planujesz odrzucić: rozporządzasz majątkiem, który po odrzuceniu uznaje się za nigdy niedziedziczony (art. 1020).

Co z długiem i komornikiem po odrzuceniu?

Skutek jest taki, jakbyś nie dożył otwarcia spadku (art. 1020). Długi zmarłego nie przechodzą na Ciebie, a komornik nie zajmie Twojego majątku za nie. Spadek przechodzi na następnych w kolejce, więc warto też uprzedzić rodzinę, bo ich termin ruszy po dowiedzeniu się o Twoim kroku.

Długi rodziców nie dziedziczą się „do pokolenia”. Dziedziczysz je tylko tak długo, jak przyjmujesz spadek, a każde pokolenie decyduje osobno. Odpowiedzialność za cudze długi powstaje wyłącznie przez przyjęcie spadku, w tym przez bierność.

Odrzucenie nie chroni jednak przed wszystkim. Jeśli odrzuciłeś spadek tylko po to, by pokrzywdzić swoich własnych wierzycieli (np. sam masz dług i spadek miałby go pokryć), każdy z nich, którego wierzytelność istniała w chwili odrzucenia, może żądać uznania odrzucenia za bezskuteczne (art. 1024). To tak zwana skarga pauliańska. Dotyczy ona Twoich długów, nie zmarłego.

Najczęstsze pytania

Artykuł ma charakter informacyjny i nie jest poradą prawną ani podatkową w indywidualnej sprawie. Przed decyzją skonsultuj się z radcą prawnym, adwokatem, doradcą podatkowym lub notariuszem.