Czy można wyrzucić lokatora z mieszkania bez umowy? Eksmisja bez tytułu prawnego krok po kroku
Co do zasady nie: lokatora bez umowy nie wyrzucisz sam, bo lokal odzyskujesz pozwem o wydanie (art. 222 § 1 Kodeksu cywilnego), a wyrok wykonuje komornik. Zmiana zamków albo odcięcie prądu prowadzi raczej do roszczeń przeciwko Tobie.
- Pierwszy krok zależy od tego, kim jest ta osoba: gościem, lokatorem z ustnym najmem, kimś, kto zajął lokal samowolnie, czy współspadkobiercą.
- Opłata od pozwu o opróżnienie lokalu mieszkalnego wynosi 200 zł (art. 27 pkt 11 ustawy o kosztach sądowych), plus opłata, jeśli żądasz pieniędzy.
- Sąd może oddalić pozew wobec krewnego jako nadużycie prawa albo przyznać lokal socjalny.
W tym artykule
- Czy można wyrzucić lokatora bez umowy i bez sądu?
- Kim jest osoba bez umowy i od czego zależy pierwszy krok?
- Eksmisja lokatora bez tytułu prawnego krok po kroku
- Ile kosztuje eksmisja i ile trwa? Przykład dla Łodzi
- Czy sąd zawsze nakaże eksmisję? Pięć wyroków
- Co dzieje się po wyroku: lokal socjalny, zima, komornik
- Co z meldunkiem i spadkiem, gdy w mieszkaniu ktoś jest zameldowany?
- Sprzedaż mieszkania z lokatorem zamiast eksmisji
- Najczęstsze pytania
To informacja ogólna, nie porada prawna. Przy sporze w rodzinie zapytaj adwokata.
Spis treści
- Czy można wyrzucić lokatora bez umowy i bez sądu?
- Kim jest osoba bez umowy i od czego zależy pierwszy krok?
- Eksmisja lokatora bez tytułu prawnego krok po kroku
- Ile kosztuje eksmisja i ile trwa? Przykład dla Łodzi
- Czy sąd zawsze nakaże eksmisję? Pięć wyroków
- Co dzieje się po wyroku: lokal socjalny, zima, komornik
- Co z meldunkiem i spadkiem, gdy w mieszkaniu ktoś jest zameldowany?
- Sprzedaż mieszkania z lokatorem zamiast eksmisji
- Najczęstsze pytania
Czy można wyrzucić lokatora bez umowy i bez sądu?
Co do zasady nie można. Art. 222 § 1 Kodeksu cywilnego mówi, że właściciel może żądać wydania rzeczy od osoby, która faktycznie nią włada, chyba że ta osoba ma skuteczne wobec niego prawo do władania rzeczą. Wyrok wykonuje komornik: wzywa do dobrowolnego opróżnienia lokalu w wyznaczonym terminie, a po jego bezskutecznym upływie wprowadza Cię w posiadanie (art. 1046 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego).
Jest jeden wąski wyjątek. Posiadacz nieruchomości może niezwłocznie po samowolnym naruszeniu posiadania przywrócić stan poprzedni własnym działaniem, ale bez przemocy wobec osób (art. 343 § 2 Kodeksu cywilnego). Przepis mówi o działaniu niezwłocznym, więc nie obejmuje osoby, która mieszka w lokalu od jakiegoś czasu. W razie wątpliwości wezwij policję i złóż pozew. „Dzikiego lokatora" ustawa nie zna: mówi o osobie, która zajęła lokal bez tytułu prawnego (art. 17 ust. 1 ustawy o ochronie praw lokatorów, dalej: uopl).
Co się dzieje, gdy właściciel działa sam, poza przypadkiem powyżej? Wymiana zamków, wyniesienie rzeczy albo odcięcie wody naruszają posiadanie lokatora, który może żądać przywrócenia stanu poprzedniego w ciągu roku (art. 344 Kodeksu cywilnego). Dochodzi odpowiedzialność karna. Kto w celu zmuszenia kogoś do wyprowadzki stosuje wobec niego przemoc uporczywie albo w sposób istotnie utrudniający mu korzystanie z lokalu mieszkalnego, podlega karze do 3 lat więzienia (art. 191 § 1a Kodeksu karnego). Wdarcie się do cudzego mieszkania lub nieopuszczenie go wbrew żądaniu osoby uprawnionej to przestępstwo zagrożone karą do roku (art. 193 § 1). Oba ścigane są na wniosek pokrzywdzonego.
Kim jest osoba bez umowy i od czego zależy pierwszy krok?
„Bez umowy" znaczy w praktyce cztery różne rzeczy, a piąty wiersz tabeli to sam meldunek. Najpierw rozróżnienie, które pomija większość poradników: brak pisma nie unieważnia najmu. Umowa najmu lokalu na czas dłuższy niż rok, zawarta bez formy pisemnej, jest poczytywana za zawartą na czas nieoznaczony (art. 660 Kodeksu cywilnego). Jeśli najemca został po upływie umowy za Twoją zgodą, najem w razie wątpliwości przedłuża się na czas nieoznaczony (art. 674). Taki lokator nie jest „bez umowy", a wypowiedzieć mu najem można tylko z przyczyn ustawowych, na piśmie (art. 11 ust. 1 uopl).
| Kim jest ta osoba | Podstawa | Pierwszy krok |
|---|---|---|
| Były partner, dorosłe dziecko, krewny, który zamieszkał za Twoją zgodą i nie płaci | Użyczenie (art. 710 Kodeksu cywilnego). Wygasa po wypowiedzeniu (art. 365¹), a gdy rzecz stała się potrzebna z nieprzewidzianych powodów, możesz żądać zwrotu (art. 716). Potem pozew z art. 222 | Pisemne wypowiedzenie z terminem wyprowadzki. Gdy to nie pomoże, pozew. W sprawie z Sieradza (niżej) sąd uznał, że wypowiedzenie zawierał już pozew |
| Płaci czynsz, ale nie ma pisemnej umowy, albo umowa wygasła, a on został za Twoją zgodą | Najem ustny lub przedłużony (art. 660 i 674 Kodeksu cywilnego). Wypowiedzenie tylko z przyczyn z art. 11 uopl | Sprawdź, czy zachodzi przyczyna ustawowa. Jedną z nich jest zwłoka za co najmniej trzy pełne okresy płatności po pisemnym uprzedzeniu i dodatkowym miesięcznym terminie (art. 11 ust. 2 pkt 2). Inne: zamiar zamieszkania w lokalu przez Ciebie albo bliskiego (ust. 4–5 i 7) oraz powództwo o rozwiązanie najmu z ważnych przyczyn (ust. 10). Bez przyczyny zostaje ugoda |
| Wszedł i zajął lokal bez Twojej zgody, np. obca osoba po zmarłym | Art. 222 Kodeksu cywilnego, art. 17 ust. 1 uopl, przy wdarciu się art. 193 Kodeksu karnego | Gdy wejście było świeże: art. 343 § 2 Kodeksu cywilnego (bez przemocy). Poza tym zawiadomienie policji o wdarciu się do lokalu i pozew o wydanie |
| Brat, siostra lub inny współspadkobierca mieszka w odziedziczonym mieszkaniu | To nie lokator. Współwłaściciel może korzystać z rzeczy wspólnej w zakresie, jaki daje się pogodzić z korzystaniem przez pozostałych (art. 206; do wspólności majątku spadkowego stosuje się odpowiednio przepisy o współwłasności, art. 1035 Kodeksu cywilnego) | Umowa o korzystaniu albo zniesienie współwłasności. Zobacz co, gdy jeden ze spadkobierców korzysta z mieszkania i co, gdy spadkobierca nie chce sprzedać |
| Jest tylko zameldowany, a mieszka gdzie indziej | Meldunek nie jest tytułem do lokalu | Nie eksmisja, tylko wymeldowanie: jak złożyć wniosek |
Jeśli zastajesz lokatora po zmarłym, ustal, jaką umowę miał z nim zmarły, także ustną. Od tego zależy, w którym wierszu tabeli jesteś.
Eksmisja lokatora bez tytułu prawnego krok po kroku
- Ustal sytuację i zbierz dowody. Potrzebujesz dokumentu własności (akt notarialny albo postanowienie spadkowe, odpis z księgi wieczystej) i dowodów, że ta osoba mieszka w lokalu: świadków, korespondencji, rachunków.
- Wezwij na piśmie do opuszczenia lokalu. Termin wyznaczasz sam, ustawa nie narzuca liczby dni. W sytuacji osoby, która zamieszkała za Twoją zgodą, to jednocześnie wypowiedzenie użyczenia. Zachowaj dowód doręczenia.
- Złóż pozew o opróżnienie i wydanie lokalu. Właściwy jest sąd rejonowy miejsca położenia nieruchomości (art. 38 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego), czyli dla mieszkania w Łodzi sąd w Łodzi. Możesz dołączyć żądanie zapłaty za bezumowne korzystanie z lokalu.
- Doczekaj się wyroku. Sąd zawiadamia gminę, która może wstąpić do sprawy (art. 15 ust. 2 uopl). Inne osoby mieszkające w lokalu oznaczysz jako pozwanych na wezwanie sądu (art. 15 ust. 1). W wyroku nakazującym opróżnienie sąd orzeka też o tym, czy eksmitowanemu przysługuje prawo do lokalu socjalnego (art. 14 ust. 1).
- Po uprawomocnieniu się wyroku uzyskaj klauzulę wykonalności i złóż wniosek do komornika. Pozwany może się odwołać, co wydłuża sprawę.
Pieniądze to osobne żądanie. Osoby zajmujące lokal bez tytułu płacą co miesiąc do dnia opróżnienia odszkodowanie w wysokości czynszu, jaki mógłbyś uzyskać z najmu, a jeśli to nie pokrywa strat, możesz żądać uzupełniającego (art. 18 ust. 1 i 2 uopl).
Zanim złożysz pozew, rozważ ugodę z terminem wyprowadzki.
Ile kosztuje eksmisja i ile trwa? Przykład dla Łodzi
Przykład: odziedziczasz mieszkanie w Łodzi po ojcu. Mieszka w nim jego partnerka, od lat, bez umowy i czynszu. Wypowiadasz jej użyczenie na piśmie, ona się nie wyprowadza. Liczby pochodzą z przepisów i z publicznych serwisów, nie z Twojej sprawy.
- Wypowiedzenie. List polecony. Gdy nie ma terminów umownych, ustawowych ani zwyczajowych, zobowiązanie ciągłe wygasa niezwłocznie po wypowiedzeniu (art. 365¹ Kodeksu cywilnego).
- Pozew o opróżnienie. Opłata stała 200 zł od pozwu o opróżnienie lokalu mieszkalnego (art. 27 pkt 11 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych).
- Pieniądze w tym samym pozwie. Odszkodowanie z art. 18 uopl należy się od chwili, gdy partnerka traci tytuł, czyli po wypowiedzeniu użyczenia, co miesiąc do dnia opróżnienia lokalu. To świadczenie powtarzające się, więc wartość sporu to suma za rok (art. 22 Kodeksu postępowania cywilnego). Średnia cena najmu mieszkania w Łodzi w ofertach portalu Domiporta wynosi w październiku 2026 roku 2 207 zł miesięcznie (181 ofert). To ceny ofertowe, nie czynsz za Twój lokal. Wychodzi 12 × 2 207 zł = 26 484 zł. Przy wartości powyżej 20 000 zł opłata wynosi 5% (art. 13 ust. 2), czyli 1 324,20 zł, a końcówkę zaokrągla się w górę do pełnego złotego (art. 21 ustawy): 1 325 zł. Razem z 200 zł za żądanie opróżnienia około 1 525 zł. To wyliczenie ilustracyjne, opłatę ustala sąd.
- Czas do wyroku. Nie ma oficjalnej statystyki dla samych eksmisji. Średni czas oczekiwania na wyrok sądu pierwszej instancji w sprawach cywilnych procesowych wyniósł w 2024 roku 12,9 miesiąca, a w 2023 roku 11,3 (rp.pl). To średnia wszystkich takich spraw, nie prognoza. Planuj miesiące.
- Komornik. Koszty zależą od liczby izb i od tego, czy lokator opuści lokal dobrowolnie. Kwotę poda komornik, w przykładzie jej nie liczymy.
- Lokal socjalny. Jeśli sąd przyzna partnerce prawo do lokalu socjalnego, wykonanie wyroku czeka na ofertę gminy (art. 14 ust. 6 uopl). W tym czasie wysokość odszkodowania reguluje art. 18 ust. 3a: eksmitowany płaci tyle, ile płaciłby za najem socjalny, a różnicę pokrywa gmina. Nie licz więc na czynsz rynkowy. Jeśli gmina nie dostarczy lokalu, masz roszczenie odszkodowawcze wobec gminy (art. 18 ust. 5).
Opłaty sądowe wychodzą tu od 200 zł do około 1 525 zł. Drożej wychodzi czas.
Czy sąd zawsze nakaże eksmisję? Pięć wyroków
Nie. Art. 5 Kodeksu cywilnego zabrania użytku z prawa sprzecznego z zasadami współżycia społecznego. Opisy opieramy na serwisach prawniczych.
Łódź, matka kontra córka. W sprawie rozpatrywanej przez Sąd Okręgowy w Łodzi (wyrok z 1 marca 2022 r.) córka, współwłaścicielka mieszkania po darowiźnie połowy od matki, żądała eksmisji 87-letniej matki. Matka miała 1 200–1 300 zł emerytury. Sąd rejonowy oddalił powództwo, a okręgowy uznał żądanie za nadużycie prawa; umowy nazwane najmem uznano za użyczenie (prawo.pl).
Sąd Najwyższy, byli teściowie. W wyroku z 21 czerwca 2023 r. Sąd Najwyższy oddalił skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku, który odmówił eksmisji byłych teściów córki właścicielki jako nadużycia prawa. Mieszkali tam od 2004 roku, mieli emerytury ok. 1 700 i 950 zł; chodziło o bezpłatne dożywotnie użytkowanie spółdzielczego prawa do lokalu (prawo.pl).
Sieradz, była żona w domu. Sąd Okręgowy w Sieradzu (wyrok z 21 listopada 2018 r.) rozpatrywał sprawę domu otrzymanego przez męża w darowiźnie od rodziców. Po rozwodzie była żona została w nim bez umowy, ciężko chora, z alimentami 400 zł i rentą ok. 1 094 zł. Sąd uznał, że już pozew zawierał wypowiedzenie użyczenia. Sąd rejonowy nakazał opróżnienie, przyznał jej prawo do lokalu socjalnego i wstrzymał wykonanie, a apelację gminy oddalono (dlajurysty.pl).
Golub-Dobrzyń, partner zmarłej. Sąd Rejonowy w Golubiu-Dobrzyniu (wyrok z 6 lutego 2026 r.) rozpatrywał pozew syna i synowej zmarłej, którzy po umowie dożywocia z 2019 roku zostali właścicielami. W mieszkaniu został jej 67-letni partner, który po jej śmierci płacił koszty utrzymania. Sąd nakazał opróżnienie, ale przyznał mu lokal socjalny i wstrzymał wykonanie do oferty gminy (dlajurysty.pl). To wyrok sądu rejonowego sprzed kilku miesięcy, więc ilustracja, nie wzorzec.
Łódź, zajęcie lokalu gminnego. W sprawie Gminy Łódź (wyrok z 4 lutego 2015 r.) osoby, które po śmierci najemczyni zajęły lokal komunalny bez tytułu, usłyszały nakaz opróżnienia bez prawa do lokalu socjalnego; sąd wskazał, że mogły zamieszkać w innym lokalu po remoncie (dlajurysty.pl). Lokal był gminny, więc to ilustracja art. 17 ust. 1, nie reguła dla prywatnych.
Te sprawy pokazują tendencję: im bliższa rodzina i trudniejsza sytuacja pozwanego, tym większa szansa, że sąd oddali powództwo albo przyzna lokal socjalny. Kto zajął lokal samowolnie, ma tu dużo słabszą pozycję (art. 17 ust. 1 i 1a uopl). Przy krewnym zacznij od rozmowy i od adwokata.
Co dzieje się po wyroku: lokal socjalny, zima, komornik
Lokal socjalny. O uprawnieniu sąd orzeka w wyroku, biorąc pod uwagę dotychczasowy sposób korzystania z lokalu oraz sytuację materialną i rodzinną (art. 14 ust. 1 i 3 uopl). Katalog osób, którym sąd nie może odmówić uprawnienia (m.in. ciężarne, małoletni, niepełnosprawni; art. 14 ust. 4), nie obowiązuje wobec osób, które utraciły tytuł do lokalu spoza publicznego zasobu mieszkaniowego, np. prywatnego (ust. 7; wyjątek: lokatorzy spółdzielni). Sąd nadal ocenia sytuację, a sprawy z Sieradza i Golubia-Dobrzynia pokazują, że lokal socjalny w prywatnym mieszkaniu też bywa przyznany. Więcej: kogo nie można eksmitować. Ustawa nie wyznacza terminu oferty gminy.
Zima. Wyroków nakazujących opróżnienie lokalu nie wykonuje się od 1 listopada do 31 marca, jeśli eksmitowanej osobie nie wskazano lokalu, do którego ma się przenieść (art. 16 uopl). Zakaz nie dotyczy lokalu zajętego bez tytułu prawnego ani sytuacji, gdy powodem opróżnienia jest przemoc w rodzinie lub rażące naruszanie porządku domowego (art. 17 ust. 1). Dla osoby, która zamieszkała za Twoją zgodą, ochrona zimowa może więc zadziałać; dla kogoś, kto wszedł samowolnie, co do zasady nie.
Komornik. Gdy z wyroku nie wynika prawo do lokalu socjalnego ani zamiennego, komornik usuwa dłużnika do innego lokalu, do którego ten ma tytuł prawny. Jeśli takiego nie ma, wstrzymuje czynności do czasu, gdy gmina na jego wniosek wskaże tymczasowe pomieszczenie (art. 1046 § 4 Kodeksu postępowania cywilnego). Nie wstrzyma ich, jeśli takie pomieszczenie wskażesz Ty, dłużnik albo ktoś trzeci (§ 5). Prawa do tymczasowego pomieszczenia nie ma m.in. ten, kto zajął opróżniony lokal bez tytułu prawnego (art. 25d pkt 1 ustawy o ochronie praw lokatorów); wtedy komornik usuwa go do noclegowni lub schroniska (art. 1046 § 5¹).
Cofnięcie egzekucji. Postępowanie umorzy komornik na Twoje żądanie jako wierzyciela (art. 825 pkt 1 Kodeksu postępowania cywilnego), na przykład po ugodzie o wyprowadzce. Zobacz: jak długo jest ważny nakaz eksmisji.
Co z meldunkiem i spadkiem, gdy w mieszkaniu ktoś jest zameldowany?
Zameldowanie służy wyłącznie celom ewidencyjnym (art. 28 ust. 4 ustawy o ewidencji ludności), więc nie daje prawa do mieszkania i nie blokuje ani pozwu, ani sprzedaży. Sam meldunek nie czyni też nikogo spadkobiercą ani nie daje udziału w mieszkaniu. O tym, kto dziedziczy, decyduje testament albo ustawa. Inaczej jest, gdy zameldowany jest współspadkobiercą: wtedy patrz wiersz tabeli o współwłaścicielu.
Wymeldowanie dotyczy osoby, która opuściła lokal, i nie zastępuje eksmisji. Jak złożyć wniosek: czy właściciel może wymeldować osobę zameldowaną.
Sprzedaż mieszkania z lokatorem zamiast eksmisji
Możesz też nie walczyć o pusty lokal, tylko sprzedać go z lokatorem. Porównaj trzy drogi.
| Droga | Czas | Co zostaje po Twojej stronie |
|---|---|---|
| Eksmisja sądowa | Miesiące, w skrajnych sprawach lata (brak statystyki dla samych eksmisji; patrz przykład wyżej) | Opłaty sądowe, ryzyko oddalenia pozwu lub lokalu socjalnego, a po wyroku jeszcze komornik |
| Ugoda z lokatorem | Datę wyprowadzki wpisujecie do ugody, więc to Ty ją negocjujesz | Ewentualna dopłata za wyprowadzkę z Twojej kieszeni |
| Sprzedaż z lokatorem | Termin ustalasz z kupującym; firma skupująca może go podać po obejrzeniu lokalu | Niższa cena niż za lokal pusty, bo kupujący przejmuje problem |
Kupujący często wolą lokal pusty, więc nabywcą bywa inwestor albo firma skupująca za gotówkę. Przy odziedziczonym mieszkaniu sprzedaż niesie podatek, jeśli od końca roku, w którym nabył je zmarły, nie minęło pięć lat: sprawdź, ile zapłacisz.
Najczęstsze pytania
Czy policja może wyrzucić lokatora bez umowy?
Czy mogę zmienić zamki albo odciąć lokatorowi media?
Co zrobić, gdy lokator płaci, ale nie ma pisemnej umowy?
Czy mogę żądać pieniędzy od osoby mieszkającej bez umowy?
Czy osoba zameldowana bez umowy najmu ma prawo do mieszkania?
Czy partner zmarłego może zostać w mieszkaniu po jego śmierci?
Następny krok: ustal, w której sytuacji z tabeli jesteś, i zbierz akt nabycia albo postanowienie spadkowe, odpis z księgi wieczystej i dowody zamieszkania tej osoby. Jeśli nie chcesz czekać na wyrok, sprawdź, czy możemy zająć się Twoją sprawą. Wycena jest bezpłatna, bez prowizji: otrzymaj wycenę albo zadzwoń: 739 503 924.
Źródła: Kodeks cywilny, Dz.U. 2026 poz. 795; Kodeks postępowania cywilnego, Dz.U. 2026 poz. 468; Kodeks karny, Dz.U. 2026 poz. 1342; ustawa o ochronie praw lokatorów, Dz.U. 2023 poz. 725; ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Dz.U. 2025 poz. 1228; ustawa o ewidencji ludności, Dz.U. 2026 poz. 384; prawo.pl: eksmisja matki; prawo.pl: eksmisja byłych teściów; dlajurysty.pl, wyrok SO w Sieradzu z 21 listopada 2018 r.; dlajurysty.pl, wyrok SR w Golubiu-Dobrzyniu z 6 lutego 2026 r.; dlajurysty.pl, wyrok SO w Łodzi z 4 lutego 2015 r.; rp.pl, czas postępowań; Domiporta, ceny wynajmu w Łodzi. Stan prawny na 20 października 2026 roku.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie jest poradą prawną ani podatkową w indywidualnej sprawie. Przed decyzją skonsultuj się z radcą prawnym, adwokatem, doradcą podatkowym lub notariuszem.
Czytaj dalej
- Czy właściciel może wymeldować osobę zameldowanąWniosek do gminy krok po kroku.
- Jak długo jest ważny nakaz eksmisjiTerminy i wygaśnięcie tytułu.
- Kogo nie można eksmitowaćKto ma prawo do lokalu socjalnego i ochrony.
- Skup mieszkań z lokatoremKupujemy mieszkania z lokatorem, także gdy nie płaci.
- Ile trwa eksmisja z mieszkania? Etapy i realne terminyOd pozwu do komornika, kalendarz zimowy i koszt czekania.